Vajinal mantar ve sistit birçok kadında olur ve ikisi de iyi tedavi edilir. Toksik şok çok daha nadir görülür: ABD'de yılda yaklaşık 100.000 kadında 1 vaka. Ama tampon ya da kap kullanan herkesin belirtilerini bilmesinde fayda var.
Mantar mı, sistit mi, nasıl anlarım?
Mantar en çok kaşındırır: dışarıda kaşıntı ve tahriş, beyaz, kesilmiş süt gibi topaklı, genelde kokusuz akıntı. Seks sırasında ya da çiş yaparken yakabilir. Buna kandida denen bir mantar yol açar, normalde vücutta sessizce yaşar ve denge bozulunca çoğalır: antibiyotikten sonra, gebelikte, cilt tahriş olduğunda.
Sistit, yani mesane iltihabı, en çok yakar: çiş yaparken acır, tekrar tekrar tuvalete gitmek istersin ama damla damla gelir, karnının alt kısmı sızlar. Genelde idrar yoluna geçmiş bağırsak bakterileri yüzünden olur. Kadınlarda idrar yolu kısadır, bu yüzden bakterilerin mesaneye ulaşması kolaydır.
Şu anda ne yardımcı olur?
Mantar enfeksiyonunda dışını sabunsuz, kokulu jel kullanmadan ılık suyla yıka ve cildini havluyla iyice kurula. Bol, pamuklu iç çamaşırı giy, seks rahatsız ediyorsa da ertele. Tedaviyle mantar genelde 7–14 günde geçer.
Sistitte idrarın açık renkli olacak kadar su iç, dinlen ve bir süre kahveyi, alkolü ve meyve sularını bırak. Ağrı için prospektüse göre parasetamol alabilirsin.
Hafif sistit bazen kendiliğinden geçer, bu yüzden doktor antibiyotikten önce 48 saat beklemeyi önerebilir. Antibiyotikle belirtiler genelde 1–2 günde geçer.
Toksik şok nedir ve ondan nasıl korunulur?
Toksik şoka bazı bakterilerin salgıladığı zehirler yol açar. Tampon ve regl kabıyla, ayrıca mikrop kapmış bir kesik ya da yanıktan da olabilir.
Tamponu 4–8 saatte bir değiştir ve hiçbirini 8 saatten uzun tutma. Yeterli olan en düşük emiciliği seç: tampon 8 saatin tamamında rahatça dayanıyorsa, büyük ihtimalle fazla emicidir. Öncesinde ve sonrasında ellerini yıka, tamponu da sadece regl günlerinde kullan.
8 saatten uzun uyuyorsan gece için ped ya da regl külotu daha iyi. Kabı modelinin talimatının izin verdiğinden uzun tutma.
Sık sorulan sorular
Tamponla 8 saatten uzun uyudum. Şimdi ne olacak?
Uyanır uyanmaz çıkar. Fazladan geçen saatler toksik şok olacağı anlamına gelmez: bakterilere sadece daha fazla zaman verir, o kadar. Tamponu çıkaramıyorsan doktora git, o çıkarır.
Kızılcık gerçekten sistite yardımcı olur mu?
Başlamış bir sistiti kızılcık tedavi etmez. Sık tekrarlıyorsa, kızılcık ürünleri önlemeye yardım edebilir. Hamileysen önce doktora sor, varfarin kullanıyorsan da kızılcıkla birlikte kullanılmaz.
Pamukçuk doktorsuz tedavi edilebilir mi?
Daha önce mantar geçirdiysen ve belirtileri tanıyorsan eczacı yardımcı olabilir. Mantar ilaçları doktor ya da eczacıya danışmadan altı ayda 2 kereden sık kullanılmaz.
Partnerimin de tedavi olması gerekir mi?
Mantar enfeksiyonunda, partnerinde belirti yoksa hayır. Cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon sayılmaz, gerçi seks onu tetikleyebilir. Bir de mantar kremleri prezervatife zarar verebilir.
Kısaca
- Tamponu en fazla 8 saat tut, gece ped kullan
- Seksten sonra çiş yap
- Dışını ılık suyla, kokulu jel kullanmadan yıka
Kaynak: NHS: Toxic shock syndrome
Eğitim içeriğidir; profesyonel tıbbi tavsiye yerine geçmez.