Endometriozis doğurganlık çağındaki kadınların yaklaşık 10'da 1'inde görülür ve tanı henüz doğrulanmamışken bile ağrısı tedavi edilir. Tanıya giden yol çoğu zaman uzundur, ortalama 4–12 yıl, çünkü belirtileri başka hastalıklara benzer. Ağrı planlarını iptal ettiriyorsa, onunla şimdiden ilgilenmeye değer.
Basit bir dille endometriozis nedir?
Rahmin iç zarına benzeyen doku rahmin dışında büyür: yumurtalıklarda, tüplerde, leğen boşluğunun duvarlarında, bazen idrar kesesinde ya da bağırsakta. Bu doku her döngüde rahimdeki zar gibi kanar, ama kanın çıkacak yeri yoktur. İltihap, yapışıklıklar (organları birbirine yapıştıran skar dokusu) ve ağrı buradan gelir.
Bu ağrı sıradan ağrıdan nasıl ayrılır?
Sıradan kramplar 1–2 gün sürer ve çoğu zaman hafiftir. Endometriozisteki ağrı ise çoğu zaman yıllar içinde artar, günlük işleri engeller, reglden önce başlayıp reglden sonra da sürebilir.
Başka günlerde de ağrı olabilir: karnın altında ve belde, seks sırasında ya da sonrasında, tuvalette. Başka belirtiler: çok yoğun regl, aşırı yorgunluk, gebe kalmakta zorluk.
Tanı nasıl konur?
Doktor belirtilerini ve ailende endometriozisi olan kadınlar olup olmadığını sorar, karnını muayene eder ve jinekolojik masada iç muayene önerir. İç muayene sana uygun değilse bunu söyle: sadece karın muayenesiyle yetinilebilir. Sonra genelde ultrason gelir, çoğu zaman vajinal, bazen de MR.
Endometriozisi kesin olarak sadece laparoskopi doğrulayabilir: göbeğin yanındaki küçük bir kesiden kamera sokulur. Tedaviye başlamadan önce yapılması şart değil, yapılırsa da odaklar aynı anda temizlenebilir.
Ağrı günlüğü işe yarar: hangi günler, 0'dan 10'a kadar şiddeti, nerenin ağrıdığı ve neyi iptal etmek zorunda kaldığın. Kayıtlarla doktorla konuşmak kolaylaşır: tarihler ve sayılar senin yerine konuşur.
Doktor “herkes katlanıyor” derse ne yapmalı?
Başka neyin kontrol edilebileceğini sor ve jinekoloğa sevk iste. İngiltere'nin NICE kılavuzuna göre ilk tedavi işe yaramadıysa, ağrı hayatını zorlaştırıyorsa ya da tekrar ediyorsa jinekoloğa sevk edilir. İkinci bir görüş için başka bir doktora gitmek de tamamen olağan.
Sık sorulan sorular
Endometriozis tedavi edilir mi?
Şimdilik kalıcı olarak tedavi edilemiyor, ama ağrı ve diğer belirtiler kontrol altında tutulabilir. Bunun için ağrı kesiciler, hap ya da hormonlu spiral gibi hormonal tedaviler, bazen de ameliyat var. Tedavi doktorla birlikte seçilir ve bu sırada gebelik planların da önemli.
Endometriozisle gebe kalınır mı?
Evet. İngiliz kuruluşu Endometriosis UK'in tahminine göre endometriozisi olan kadınların %60–70'i tıbbi yardım olmadan gebe kalabiliyor. Gebelik planlıyorsan doktoruna önceden söyle: tedavinin seçimi buna bağlı.
Hormonal tedavi ileride gebe kalmama zarar verir mi?
Hayır. İngiltere'nin NICE kılavuzu, endometriozisin hormonal tedavisinin ağrıyı azalttığını ve sonradan gebe kalabilmeye zarar vermediğini açıkça söylüyor.
Çok ağrıyorsa kesin endometriozis mi?
Şart değil. Adenomiyozis, miyom, leğen boşluğunda iltihap ve huzursuz bağırsak sendromu da benzer ağrı yapar, bu yüzden nedeni doktor arar.
Kısaca
- Ağrı günlüğü tut: hangi günler, ne kadar şiddetli, neyi iptal ettin
- Ağrı sürüyorsa temiz bir ultrason konuyu kapatmaz
- Seni duymuyorlarsa jinekoloğa sevk iste
Kaynak: WHO: Endometriosis
Eğitim içeriğidir; profesyonel tıbbi tavsiye yerine geçmez.